ลูกยอ

ชื่อท้องถิ่น มะตาเสือ ยอบ้าน แยใหญ่

ยอเป็นไม้มงคลของไทย นิยมปลูกในบริเวณบ้าน เปลือกรากให้สีแดง เนื้อรากให้สีเหลือง ใช้ย้อมผ้าไหมและพรม ยอเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง เปลือกต้นเรียบ ใบเดี่ยวออกตรงกันข้าม ดอกช่อสีขาว ผลค่อนข้างกลม มีตารอบผล ผลแก่มีสีขาวกลิ่นฉุน เป็นพืชในเอเชียเขตร้อน ยอปลูกง่ายขึ้นในดินทุกชนิด ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด ปลูกในช่วงฤดูฝนยอ, Indian Mulberry

คุณค่าทางอาหาร ใบอ่อนลวกหรือต้มสุก รับประทานเป็นผักจิ้มกับน้ำพริก ใบอ่อนนิยมปรุงเป็นแกงเผ็ด แกงอ่อม ใช้เป็นผักรองก้นกระทงห่อหมกหมู ห่อหมกปลา ห่อหมกไก่ ชาวอีสานใช้ผลห่ามหรือผลแก่จัดสีเขียว ปรุงเป็นส้มตำแทนมะละกอ ใบยอ 100 กรัม ให้พลังงาน 73 กิโลแคลอรี่ ประกอบด้วย เส้นใย 4 กรัม แคลเซียม 469 มิลลิกรัม เหล็ก 1.4 มิลลิกรัม วิตามินเอ 43330 หน่วย วิตามินบี1 0.30 มิลลิกรัม วิตามินบี2 0.14 มิลลิกรัม วิตามินซี 3 มิลลิกรัม

ประโยชน์ทางยา รากเป็นยาระบาย ใบมีรสขมเป็นยาบำรุงธาตุ แก้ไข้ แก้ปวดท้อง แก้ท้องร่วงในเด็ก แก้เหงือกบวม ผลมีรสเผ็ดร้อนเป็นยาขับลม บำรุงธาตุ เจริญอาหาร แก้คลื่นไส้อาเจียน

มะระขี้นก

มะระขี้นก เป็นพืชพื้นเมือง เป็นไม้เถา มีมือเกาะลำต้นเลื้อยพาดพันต้นไม้อื่น ผลมีรูปร่างคล้ายกระสวย ผิดขรุขระคล้ายมะระจีน  แต่ผลลึกกว่า ผลอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่จัดผลจะมีสีส้มหรือแดงอมส้มพบขึ้นเองตามริมทาง ป่าละเมาะ ตามสวน ทุ่งนา ชาวบ้านนิยมนำมาปลูกให้เลื้อยขึ้นริมรั้ว ในสวนหลังบ้าน เพื่อความสะดวกในการเก็บมากิน มะระขี้นกขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด ปลูกง่ายไม่ต้องดูแลรักษามากมะระขี้นก, bitter cucumber

ชื่อท้องถิ่น ชื่อทางภาคเหนือ มะนอย มะห่อย มะไห่ ชื่อทางภาคอีสาน ผักไซ ผักใส่ ชื่อทางภาคใต้ ผักเหย ผักไห มะร้อยรู ผลของมะระขี้นกที่เป็นผลอ่อนใช้ต้นจิ้มกับน้ำพริก ไม่นิยมกินสดเพราะว่ามีรสขมมาก การนำมาต้มให้สุกจะช่วยลดความขมลงได้บ้าง นอกจากต้มกินกับน้ำพริกแล้ว ยังนำมาปรุงเป็นอาหารอื่นได้อีกหลายอย่าง เช่น นำมาผัดกับน้ำมันใส่ไข่ เป็นผักใส่แกงเผ็ด หรือทำเป็นมะระทอดก็ได้ แต่ก่อนที่จะนำไปทำเป็นอาหาร ต้องนำมาขยำคลุกกับเกลือก่อน เพื่อลดความขมลง

มะระขี้นกมีสารอาหาร ที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกายหลายชนิด สารอาหารต่าง ๆ ได้แก่ ฟอสฟอรัส แคลเซียม ธาตุเหล็ก วิตามินเอ วิตามินบี1 วิตามินบี2 ไนอาซีน วิตามินซี นอกจากนี้บริเวณ ยอดอ่อนของมะระขี้นก มีวิตามินเอ ในปริมาณที่ค่อนข้างสูง นับว่าเป็นผักที่ควรรับประทานเป็นอย่างมาก ประโยชน์ในเชิงยาของมะระขี้นก เป็นยาเจริญอาหาร ระบาย แก้ไข้ บำรุงร่างกาย เมล็ดแก้จุกเสียดขับลม แก้โรคเบาหวาน ลดน้ำตาลในเลือด ผลมะระขี้นกแห้งแก้คัน โรคผิวหนัง

มะละกอ

มะละกอเป็นไม้ยืนต้น เนื้ออ่อน สูง 5-6 เมตร ใบออกเป็นกลุ่มที่ยอดของลำต้น ทุกส่วนมียางสีขาว ใบเดี่ยว ขอบใบหยัก ดอกช่อสีขาวนวลมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียแยกอยู่คนละต้น ผลดิบจะมีเนื้อสีขาวอมเขียว ผลสุกจะมีเนื้อสีแดงส้มหรือสีส้ม มะละกอสามารถปลูกได้ทั่วไป ชอบดินร่วนปนทราย ที่เป็นกรดเล็กน้อย น้ำไม่ขัง ต้องการแดดจัด ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ดมะละกอ, papaya

ยอดอ่อนนำมาดองและรับประทานเป็นผักได้ ผลดิบปรุงเป็นอาหารได้หลายชนิด ผลดิบหั่นเป็นชิ้น นึ่ง หรือ ต้มสุก รับประทานเป็นผัก จิ้มกับน้ำพริก หรือผัดมะละกอ เนื้อมะละกอดิบนำมาทำเป็นส้มตำ หรือ แกงส้ม แกงอ่อม สารอาหารที่มีในเนื้อมะละกอได้แก่ แคลเซียม ฟอสฟอรัส เหล็ก วิตามินบี1 วิตามินบี2 ไนอาซีน วิตามินซี และวิตามินเอในปริมาณมาก ยางมะละกอมีเอนไซม์ย่อยโปรตีนหลายชนิด

รากมีรสขมเอียน ช่วยขับปัสสาวะ ส่วนดอกช่วยในการขับประจำเดือน ลดไข้ เมล็ดอ่อนแก้กลากเกลื้อน ขับพยาธิ ยางช่วยกัดแผล รักษาตาปลาและหูด ขับพยาธิ

มะนาว

ชื่อท้องถิ่น ส้มมะนาว หมากฟ้า มะนอเกละ ปะนอเกล มะเน้าด์เล โกรยชะม้ามะนาว, lime, common lime

มะนาว เป็นไม้พุ่มยืนต้นขนาดเล็ก มีหนามตามกิ่งก้านจำนวนมาก มีดอกสีขาวอมเหลืองหอมอ่อน ๆ ผลกลมเปลือกบางเรียบ น้ำมากรสเปรี้ยวจัด เป็นพืชพื้นเมืองแถบอินเดียตะวันออก นิยมปลูกกันทั่วไป เป็นไม้ที่ชอบขึ้นในดินร่วนซุย ไม่ชอบที่แฉะ หรือ ที่น้ำขัง ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการตอนกิ่ง ติดตา หรือเพาะเมล็ด

มะนาว เป็นเครื่องปรุงรสที่คู่กับอาหารไทยมาช้านาน ใช้ปรุงรสในน้ำพริกกะปิ น้ำพริกปลา น้ำพริกอื่น ๆ ต้มยำ ยำ ลาบ ยำผักชนิดต่าง ๆ นอกจากจะใช้เป็นเครื่องปรุงอาหารคาวแล้ว ยังนำมาทำเป็นเครื่องดื่มที่ช่วยให้ชุ่มคอ ชื่นใจ แก้ไอ ขับเสมหะ น้ำมะนาวมีวิตามินซี สูงมาก สารอาหารชนิดอื่นได้แก่ วิตามินบี1 วิตามินบี2 ไนอาซีน คาร์โบไฮเดรต โปรตีน และไขมัน เป็นต้น

ส่วนที่ใช้ทำเป็นยา คือ เปลือกและน้ำของลูกมะนาว ผิวมะนาวเป็นยาขับลม แก้ลมวิงเวียน แก้เจ็บคอ น้ำมะนาวแก้ไอ ขับเสมหะ แก้ลมวิงเวียน รักษากลากเกลื้อน แก้อักเสบช้ำบวม แมลงกัดต่อย

มะขาม

มะขามเป็นไม้ที่ให้ประโยชน์อย่างกว้างขวาง เนื้อไม้ทำเป็นเขียงชั้นดี ทำเป็นเครื่องมือการเกษตร สร้างบ้าน ทำเครื่องเรือน และไม้มะขามยังทำฟืนที่ให้ความร้อนสูง มะขามเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง จนถึงขนาดใหญ่ แตกกิ่งก้านสาขามาก ใบเป็นใบประกอบ ผลเป็นฝักยาว เนื้อในสีน้ำตาลหุ้มเมล็ดสีน้ำตาลเข้ม เนื้อมะขามมีชนิดรสเปรี้ยวและชนิดรสหวาน การขยายพันธุ์ทำได้โดย การเพาะเมล็ด การทาบกิ่ง การติดตา การต่อกิ่งtamarind, มะขาม

ชื่อท้องถิ่น มะขาม ม่องโคล้ง อำเปียล ตะลูบ ขาม หมากแกง บักขาม … ยอดอ่อน ดอก และ ฝัก ของมะขาม เป็นผักและเครื่องปรุงรส ใบมะขามอ่อนเอามาปรุงเป็นแกงจืดกับหมู ต้มโคล้งกับปลาสลิด ยอดมะขามใส่แกง เช่น แกงส้มยอดมะขามกับปลา ยอดมะขามอ่อนมีเส้นใย แคลเซียม ฟอสฟอรัส เหล็ก วิตามินเอ วิตามินบี2 ไนอาซีน และ วิตามินซี นิยมนำส่วนของ ใบ เนื้อหุ้มเมล็ด เมล็ด มาทำเป็นยา

ใบมะขามแก่รสเปรี้ยวฝาด สรรพคุณ ขับเสมหะ แก้ไอ เนื้อในของฝักมะขามแก่รสจะเปรี้ยวจัด แก้ท้องผูก แก้ไอ ขับเสมหะได้ดี เมล็ดแก่รสมัน ช่วยขับพยาธิไส้เดือน เปลือกของต้นมะขามรสฝาด สรรพคุณฝาดสมาน ช่วยสมานแผล